مسئولیت مدنی ناشی از تصمیم گیری خودمختار ربات های هوشمند همراه (Companion Robots) با رویکردی بر نظریه «وکالت الکترونیک» در حقوق ایران.

گسترش ربات های هوشمند همراه در حوزه های مراقبتی، آموزشی و خدمات خانگی، مفاهیم سنتی مسئولیت مدنی را با چالش های بنیادین مواجه ساخته است. این ربات ها به دلیل بهره گیری از الگوریتم های یادگیرنده و قابلیت تصمیم گیری خودمختار، گاه رفتارهایی از خود بروز می دهند که در زمان طراحی یا بهره برداری قابل پیش بینی نبوده است. در چنین وضعیتی، نظریه های کلاسیک مسئولیت مدنی، از جمله نظریه تقصیر و مسئولیت ناشی از عیب محصول، در جبران خسارات ناشی از رفتارهای خودمختار سامانه های هوشمند با محدودیت جدی روبه رو می شوند؛ زیرا نه تقصیر انسانی به سهولت قابل اثبات است و نه می توان «نقص محصول» را در زمان عرضه احراز نمود. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر قواعد حقوق مدنی ایران و مبانی فقه امامیه، به بررسی ظرفیت نهاد وکالت برای تبیین رابطه حقوقی میان کاربر و سامانه هوشمند می پردازد. مقاله حاضر نظریه «وکالت الکترونیک» را نه به معنای اعطای شخصیت حقوقی یا اهلیت به ربات، بلکه به عنوان یک «فرض قانونی در نظام انتساب مسئولیت» مطرح می سازد. بر این اساس، هرگاه سامانه هوشمند خارج از حدود متعارف انتظارات کاربر و در نتیجه تصمیم گیری خودمختار زیان بار عمل کند، رفتار مزبور عرفا قابل انتساب مستقیم به کاربر نبوده و نظام حقوقی می تواند با الهام از قواعد تجاوز وکیل از حدود اذن، سازوکار ویژه ای برای توزیع مسئولیت میان دارنده سامانه، تولیدکننده و نهادهای جبران خسارت طراحی نماید. در پایان، مقاله یک الگوی سه لایه مشتمل بر بیمه اجباری ربات های خودمختار، صندوق جبران خسارت الگوریتمی و مسئولیت نهایی ناشی از نقص سیستمی را پیشنهاد می کند

کلیدواژه ها:

ربات هوشمند همراه ، مسئولیت مدنی ، خودمختاری الگوریتمی ، وکالت الکترونیک ، هوش مصنوعی ، حقوق ایران