نقش احساس ناایمنی عاطفی در خانواده بر سوگیری اجتماعی و برداشت از نیت همکلاسی ها در دانش آموزان ابتدایی

این پژوهش فرضی به بررسی نقش محوری احساس ناایمنی عاطفی (Emotional Insecurity) ناشی از محیط خانواده بر شکل گیری سوگیری های اجتماعی (Social Biases) و تفسیر دانش آموزان دوره ابتدایی از نیت (Intentions) همسالان خود می پردازد. دوره کودکی و به خصوص سال های اولیه مدرسه، بستری حیاتی برای تثبیت مدل های کاری درونی (Internal Working Models) فرد در مواجهه با جهان اجتماعی است؛ جایی که کیفیت دلبستگی اولیه، نقش فیلتری قدرتمند را ایفا می کند. ناایمنی عاطفی، که ریشه در عدم پاسخگویی مداوم و قابل پیش بینی والدین به نیازهای عاطفی کودک دارد، زمینه ساز یک جهان بینی بدبینانه نسبت به قابلیت اعتماد دیگران می شود (Bowlby, 1988). این بدبینی، به طور مستقیم بر سوگیری های اجتماعی تاثیر می گذارد؛ یعنی گرایش ناخودآگاه فرد به تفسیر محرک های مبهم اجتماعی به شیوه ای منفی یا خصمانه. ادبیات نظری نشان می دهد دانش آموزانی که سطح بالاتری از اضطراب دلبستگی را تجربه می کنند، در موقعیت های ابهام آمیز تعاملی، احتمال بیشتری دارد که اعمال همکلاسی های خود را “مقصود” برای آزار یا طرد شدن تلقی کنند، حتی اگر نیت واقعی خنثی یا مثبت باشد. این سوگیری تفسیری، که اغلب به عنوان “سوگیری خصومت ادراکی” (Hostile Attribution Bias) شناخته می شود، یکی از قوی ترین پیش بینی کننده های رفتارهای پرخاشگرانه واکنشی در محیط مدرسه است (Dodge et al., 1995). بنابراین، پژوهش حاضر فرض می کند که ناایمنی عاطفی خانوادگی، از طریق تقویت سوگیری های اجتماعی، منجر به تفسیر منفی نیت همسالان می شود و این مکانیسم، به نوبه خود، زمینه ساز مشکلات سازگاری اجتماعی و کاهش کیفیت روابط بین فردی در این گروه سنی می گردد. اهمیت بالینی این مطالعه در آن است که با شناسایی این زنجیره علیتی، می توان مداخلات هدفمندی را طراحی کرد که نه تنها بر رفتار بیرونی کودک، بلکه بر “سیستم باورهای عمیق” او نسبت به امنیت خود در جهان اجتماعی تمرکز کند. این امر می تواند شامل آموزش تنظیم هیجانات به والدین، یا تقویت مهارت های بازتفسیر شناختی (Cognitive Reappraisal) در کودکان باشد. از منظر تربیتی، درک این ارتباط برای معلمان بسیار حیاتی است تا بتوانند محیطی پیش بینی پذیر و حمایت گر فراهم آورند که بازسازی مدل های کاری درونی ناایمن را تسهیل کند. یافته های احتمالی این مطالعه، بر لزوم ادغام حمایت های روانشناختی در سیستم آموزشی ابتدایی تاکید خواهد کرد و شواهد محکمی برای سیاست گذاران حوزه سلامت روان کودک فراهم می آورد تا منابع را به سمت مداخله زودهنگام در خانواده ها هدایت کنند. این مطالعه، با تمرکز بر فرهنگ ایرانی و نظام آموزشی خاص آن، شکاف موجود در ادبیات بومی را پر خواهد کرد.

کلیدواژه ها:

تفسیر نیت ، خانواده ، دانش آموز ابتدایی ، دلبستگی ، سوگیری اجتماعی ، ناایمنی عاطفی