نقش شهرداری در مدیریت مهاجرت روستا–شهر و پیامدهای آن بر بازار کار محلی و خدمات شهری: مدل مفهومی و گزینه های سیاستی

مهاجرت روستا–شهر در ایران، هم زمان دو مسئله به هم پیوسته را تشدید می کند: از یک سو، تضعیف ظرفیت های تولیدی و انسانی در مبداهای روستایی و از سوی دیگر، افزایش فشار بر بازار کار محلی و شبکه خدمات شهری در مقصدهای شهری. در چنین وضعیتی، شهرداری نه صرفا «دستگاه ارائه کننده خدمات»، بلکه یک کنشگر نهادی در مدیریت پیامدهای مهاجرت و تعدیل عدم تعادل های فضایی است؛ کنشگری که موفقیت آن به هماهنگی چندسطحی با دولت، شوراها، دهیاری ها و دستگاه های خدمات رسان وابسته است. این مقاله با رویکرد تحلیلی–مفهومی و مبتنی بر مرور نظام مند گزینشی ادبیات و اسناد سیاستی، نخست سازوکارهای اثرگذاری مهاجرت روستا–شهر بر بازار کار محلی (دستمزد، بیکاری، اشتغال غیررسمی و بخش بندی بازار کار) و بر خدمات شهری (مسکن، حمل ونقل، آب و فاضلاب، پسماند، بهداشت محیط و خدمات اجتماعی) را تبیین می کند. سپس یک مدل مفهومی ارائه می دهد که در آن «شدت جریان مهاجرت»، «سرعت جذب نهادی»، «ظرفیت مالی–اداری شهرداری» و «نظام هماهنگی بین سازمانی» به عنوان متغیرهای میانجی تعیین می کنند که پیامدها به سمت «ادغام اجتماعی–اقتصادی» یا «انباشت فشار و نابرابری» میل کند. در پایان، گزینه های سیاستی در سه سطح «کاهش فشار از مبدا»، «مدیریت جذب در مقصد» و «تقویت ظرفیت و هماهنگی نهادی» پیشنهاد می شود؛ از جمله برنامه ریزی مبتنی بر جمعیت شناور، تقویت مهارت آموزی و اتصال مهاجران به بازار کار رسمی، تنظیم گری مسکن استطاعت پذیر، و سازوکارهای مشترک برنامه ریزی شهری–روستایی برای توزیع متوازن جمعیت.

کلیدواژه ها:

مهاجرت روستا–شهر ، شهرداری ، بازار کار محلی ، خدمات شهری