گردشگری جامعه محور و باززنده سازی بافت تاریخی در روستای جهانی اصفهک: رویکردی به توسعه پایدار

گردشگری جامعه محور به عنوان یکی از رویکردهای نوین توسعه پایدار، بر مشارکت مستقیم جامعه محلی در فرآیند تصمیم گیری، بهره برداری و حفاظت از میراث فرهنگی تاکید دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش گردشگری جامعه محور در باززنده سازی و توسعه پایدار روستای جهانی اصفهک (واقع در شهرستان طبس، استان خراسان جنوبی) انجام شده است. این روستا که پس از زلزله 1357 تا سال ها نیمه متروک بود، طی یک دهه اخیر با اتکای به توان داخلی و مشارکت ساکنان، توانسته است الگوی موفقی از مرمت کالبدی، احیای فرهنگی و توانمندسازی اجتماعی ارائه دهد. روش تحقیق ترکیبی (کمی–کیفی) است و از مصاحبه های نیمه ساختاریافته، پرسش نامه ساختاریافته و مشاهدات میدانی بهره گرفته شده است. داده های کمی با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS و مدل معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردیده اند. نتایج نشان می دهد که اجرای گردشگری جامعه محور در اصفهک موجب افزایش بیش از 70 درصدی درآمد خانوارها، کاهش مهاجرت، و گسترش اشتغال زنان و جوانان شده است. در بعد فرهنگی، آیین های بومی چون تعزیه و نخل گردانی احیا گردیده و هویت جمعی تقویت شده است. در بعد زیست محیطی نیز، استفاده از مصالح بومی، انرژی خورشیدی و تفکیک پسماند به عنوان راهکارهایی برای کاهش اثرات اکولوژیکی توسعه یافته اند. تحلیل مدل مفهومی نشان داد که مشارکت جامعه و توانمندسازی محلی بیشترین اثر را بر تحقق توسعه پایدار در سه بعد اقتصادی، اجتماعی–فرهنگی و زیست محیطی دارند. تجربه اصفهک نشان می دهد که مرمت بافت های تاریخی، زمانی پایدار و موثر است که با عاملیت محلی، حکمرانی مشارکتی و غنای فرهنگی همراه شود. این الگو می تواند به عنوان نمونه ای الهام بخش برای احیای روستاهای تاریخی در مناطق خشک و پساحادثه ای ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: گردشگری جامعه محور ، توسعه پایدار ، مرمت بافت تاریخی ، مشارکت محلی ، توانمندسازی زنان ، روستای جهانی اصفهک