حقوق کودکان نامرئی کار در ایران باتوجه به نقش خانواده

این پژوهش به بررسی پدیده «کودکان نامرئی کار» در ایران پرداخته است؛ کودکانی که در کارگاه های خانوادگی، فعالیت های غیررسمی یا فضای مجازی مشغول به کار هستند اما به دلیل فقدان آمار دقیق و نبود شمول قواعد حمایتی، از نظر نهادهای رسمی پنهان می مانند. خانواده در این میان نقشی دوگانه دارد: از یک سو می تواند عامل اصلی بهره کشی و محرومیت باشد و از سوی دیگر تنها شبکه حمایتی و پناهگاه کودک محسوب می شود. بر همین اساس پرسش اصلی پژوهش شکل گرفت که با توجه به این جایگاه ویژه خانواده، چه سازوکاری می تواند حمایت حقوقی موثر و پایدار از این کودکان را تضمین کند. در مسیر پاسخ به این پرسش، ابتدا مفهوم و ویژگی های کودک کار نامرئی و علل و آسیب های ناشی از آن بررسی شد و سپس تدابیر موجود در قوانین ایران و اسناد بین المللی مرتبط، همراه با الهام از برخی تجربه های موفق دیگر کشورها، مورد توجه قرار گرفت. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد توصیفی - تحلیلی و مطالعه منابع مکتوب بود. یافته ها نشان می دهد که نامرئی ماندن کودکان کار بیش از هر چیز نتیجه کاستی های ساختاری در نظام تقنینی و نظارتی است. وجود استثناهایی مانند ماده 188 قانون کار که کارگاه های خانوادگی را خارج از شمول قواعد حمایتی قرار می دهد، موجب می شود بسیاری از کودکان در محیط خانواده در معرض کار اجباری یا طاقت فرسا قرار گیرند، بی آنکه از حمایت های لازم برخوردار باشند. این وضعیت محرومیت زنجیره ای آنان از حقوق بنیادین آموزش، سلامت، بازی و رشد را به همراه دارد، در حالی که در صورت اصلاح چارچوب های قانونی و تقویت حمایت های اجتماعی، خانواده می تواند اصلی ترین پشتوانه برای حفاظت از آنان باشد. این پژوهش با ارائه مجموعه ای از اصلاحات قانونی و اجرایی، بر ضرورت مرئی سازی این کودکان و بازتعریف نقش خانواده در مقام نهاد حمایتی تاکید دارد. نتیجه آن است که مقابله با این پدیده نیازمند رویکردی جامع است که هم به توانمندسازی خانواده توجه کند و هم به ایجاد سازوکارهای حقوقی و نظارتی نوین برای شناسایی و حمایت از کودکانی که تاکنون در سایه پنهان مانده اند.

کلیدواژه ها:

بهره کشی اقتصادی از کودک ، حق بر حیات بقا و رشد ، کار کودک در فضای مجازی ، کودکان نامرئی کار ، مشاغل خانوادگی ، مشاغل غیر رسمی ، مصالح عالیه کودک