دیدار در سرزمین سایه ها: تحلیل روانکاوانه کارکرد «رویا» و مکانیزم دفاعی «جبران» در دوبیتی های باقر فداغی (پناهگاهی در برابر واقعیت طبقاتی)

این پژوهش با هدف انجام یک تحلیل روانکاوانه (Psychoanalytic Criticism) بر دوبیتی های باقر فداغی (باقر ولی)، شاعر و عاشق ناکام عصر صفوی لارستان، تدوین شده است. مساله اصلی پژوهش، بررسی کارکرد روانی و ناخودآگاه پدیده «خواب» و «رویا» در شعر باقر است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه شاعر که در عالم بیداری با سدهای نفوذناپذیر «فقر»، «مخالفت زن عمو» و «قدرت رقیب» روبرو بوده، از «عالم رویا» به عنوان یک فضای جایگزین برای تحقق آرزوهای سرکوب شده (Wish Fulfillment) و اجرای مکانیزم دفاعی «جبران» (Compensation) استفاده کرده است. تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر نظریات روانکاوی (فروید و یونگ) در باب رویا انجام شده است. جامعه آماری شامل مجموعه کامل 319 دوبیتی (106 چاپی و 213 شفاهی) است. در این تحلیل، تمامی ابیاتی که در آن ها واژگان «خواب»، «رویا»، «دیدن در شب» و «سحر» به کار رفته، استخراج و بر اساس محتوای رویا (وصال، گفتگو، کابوس) طبقه بندی شده اند. یافته ها نشان می دهد که «خواب» در شعر باقر، تنها یک پدیده فیزیولوژیک نیست، بلکه یک «جغرافیای آزاد» است. در عالم بیداری، معشوق (نرگس) دور از دسترس و تحت کنترل ساختار طبقاتی است، اما در عالم خواب، او «بی تکبر» و «مهربان» به دیدار شاعر می آید. رویاهای باقر، صحنه انتقام ناخودآگاه او از واقعیت خشن است؛ جایی که در آن «فقر» مانع «وصال» نیست. با این حال، بیداری از خواب (سحر)، همواره با درد و حسرت همراه است که نشان دهنده شکاف عمیق میان «اصل لذت» (در خواب) و «اصل واقعیت» (در بیداری) است. باقر فداغی با پناه بردن به رویا، زیست جهانی موازی خلق کرده است. دوبیتی های او گزارش سفرهای شبانه روحی است که در روز، پشت درهای بسته خانه عمو مانده است. خواب برای باقر، نه توقف زندگی، بلکه تنها شکل ممکن زندگی عاشقانه است.

کلیدواژه ها:

باقر فداغی ، تحلیل رویا ، جبران (روان شناسی) ، دوبیتی ، روانکاوی ادبی ،