کاربرد روان شناسی محیط در طراحی و ارزیابی فضاهای کودک محور شهری؛ مطالعه ای تطبیقی در مهدکودک ها، خانه بازی ها و شهربازی ها با تاکید بر نقش شهرداری ها در مجوزدهی و سیاست گذاری فرهنگی

شهر امروز دیگر تنها مجموعه ای از ساختمان ها و خیابان ها نیست؛ زیست جهانی است که در آن تجربه ی انسان، معنا و احساس نقش محوری دارد. در این میان، کودکان به عنوان نخستین شهروندان آینده، نیازمند فضاهایی هستند که نه تنها امکان بازی و یادگیری، بلکه احساس امنیت، شادی و تعلق را برایشان فراهم کنند. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد روان شناسی محیطی و با تمرکز بر نظریه های ادراک، رفتار و هویت فضایی، به تحلیل و ارزیابی سه گونه از فضاهای کودک محور شهری یعنی مهدکودک ها، خانه بازی ها و شهربازی ها می پردازد. در این مطالعه، ضمن مرور پیشینه های نظری در حوزه ی طراحی انسان محور، با نگاهی تطبیقی، تفاوت ها و اشتراک های این سه گونه ی فضایی از نظر ساختار کالبدی، رنگ، نور، مقیاس، حس ایمنی، و الگوهای تعامل اجتماعی بررسی شده است. همچنین نقش شهرداری ها به عنوان نهاد صادرکننده ی مجوز و سیاست گذار فرهنگی در شکل دهی به این فضاها مورد واکاوی قرار گرفته است؛ چرا که سیاست های شهری نه تنها بر فرم و عملکرد، بلکه بر روح و معنا ی فضا نیز تاثیرگذارند. یافته ها نشان می دهد که بیشتر فضاهای موجود، به رغم داشتن ظاهر کودک پسند، از عمق روان شناختی و هویت فرهنگی بومی بی بهره اند؛ در حالی که با به کارگیری اصول روان شناسی محیط همچون خوانایی، دعوت کنندگی، تعلق مکانی، و انطباق حسی می توان فضاهایی آفرید که کودک در آن نه صرفا بازیگر، بلکه شهروند خلاق و کنشگر آینده باشد. در پایان، پژوهش با ارائه ی مدل «شهر کودک محور ایرانی»، پیشنهادهایی عملی برای شهرداری ها، طراحان شهری و مدیران فرهنگی ارائه می دهد تا بتوانند میان زیبایی شناسی، کارکرد و روان انسان کودک پیوندی پایدار و الهام بخش برقرار کنند.

کلیدواژه ها:

روان شناسی محیط ، مهدکودک ، خانه بازی ، شهربازی ، سیاست گذاری فرهنگی ، شهر کودک ، تعلق مکانی