نقش فناوری های نوین در مدیریت HSE شهری: از اینترنت اشیاء تا هوش مصنوعی

مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) در شهرهای مدرن با پیچیدگی های روزافزون روبه رو است و دیگر نمی توان آن را صرفا یک وظیفه فنی یا اجرایی دانست، بلکه باید آن را بخشی جدایی ناپذیر از راهبرد کلان توسعه پایدار شهری قلمداد کرد. رشد سریع شهرنشینی و گسترش کلان شهرها موجب شده است تا مسائل متعددی همچون آلودگی های زیست محیطی، افزایش حجم ترافیک، مخاطرات ایمنی در فضاهای عمومی و تهدیدات ناشی از بحران های طبیعی و انسانی بیش از گذشته بر کیفیت زندگی شهروندان تاثیر بگذارند. در چنین شرایطی، استفاده از فناوری های نوین نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مدیریت کارآمد شهری محسوب می شود. فناوری هایی همچون اینترنت اشیاء (IoT)، هوش مصنوعی (AI)، کلان داده ها (Big Data) و سامانه های پایش هوشمند قابلیت های جدیدی برای پیش بینی، پیشگیری و مدیریت بحران های شهری فراهم آورده اند. اینترنت اشیاء با امکان اتصال هزاران سنسور در نقاط مختلف شهر، داده های لحظه ای از وضعیت محیطی شامل کیفیت هوا، وضعیت آب و خاک، و حتی ایمنی زیرساخت ها را گردآوری می کند. هوش مصنوعی با تحلیل این داده های عظیم می تواند الگوهای خطر را شناسایی کرده، روندهای آینده را پیش بینی کند و راهکارهای عملی برای کاهش ریسک ارائه دهد. از سوی دیگر، کلان داده ها به مدیران شهری این فرصت را می دهند تا تصمیمات خود را نه بر اساس حدس و گمان، بلکه بر پایه تحلیل های دقیق و شواهد عینی اتخاذ کنند. ترکیب این فناوری ها با سامانه های پایش هوشمند می تواند به شکل گیری شهرهایی ایمن تر، سالم تر و کارآمدتر منجر شود (Hill et al., 2020؛ WHO, 2018). پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش این فناوری ها در ارتقای HSE شهری و تحلیل ظرفیت های آن ها در بهبود تاب آوری کلان شهرها تدوین شده است. رویکرد این پژوهش توصیفی–تحلیلی است و با اتکا بر مرور منابع داخلی و بین المللی، گزارش های شهرداری ها و اسناد سازمان های جهانی، به مقایسه تطبیقی وضعیت ایران و کشورهای توسعه یافته پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که استفاده از سنسورهای هوشمند برای پایش آلودگی، الگوریتم های پیشرفته هوش مصنوعی برای مدیریت ترافیک، و سامانه های دیجیتال برای ارتقای ایمنی فضاهای عمومی می تواند موجب کاهش چشمگیر ریسک ها، ارتقای سلامت جسمی و روانی شهروندان، و افزایش تاب آوری شهرها در برابر بحران های طبیعی و انسانی شود (ILO, 2021؛ Cooper, 2019). بر این اساس، این مقاله تاکید می کند که بهره گیری از فناوری های نوین در مدیریت HSE شهری نه تنها ابزاری فناورانه بلکه یک رویکرد راهبردی و آینده پژوهانه است که می تواند مسیر حرکت شهرهای ایران به سوی توسعه پایدار و زیست پذیر را هموار سازد.

کلیدواژه ها:

اینترنت اشیاء ، هوش مصنوعی ، مدیریت ترافیک ، پایش آلودگی