بررسی اثر تیمارهای بیولوژیک و کودهای زیستی بر رشد و عملکرد ذرت در شرایط محدودیت نهاده های شیمیایی

افزایش روزافزون جمعیت جهان و نیاز مبرم به تولید مواد غذایی بیشتر، موجب شده است که مصرف کودهای شیمیایی در کشاورزی به ویژه در محصولاتی مانند ذرت (Zea mays L.) طی دهه های اخیر به طور چشمگیری افزایش یابد. هرچند این کودها در کوتاه مدت توانسته اند عملکرد محصولات را ارتقا دهند، اما پیامدهای منفی زیست محیطی و اقتصادی ناشی از مصرف بی رویه آن ها، از جمله تخریب ساختار و حاصلخیزی خاک، آلودگی منابع آب های زیرزمینی، انباشت عناصر سنگین، کاهش فعالیت میکروبی و تهدید تنوع زیستی خاک، به تدریج آشکار شده است. در چنین شرایطی، کشاورزی پایدار ایجاب می کند که جایگزین هایی سازگار با محیط زیست برای کودهای شیمیایی معرفی و مورد استفاده قرار گیرند. یکی از مهم ترین راهکارها، بهره گیری از کودهای زیستی و تیمارهای بیولوژیک است که طی سال های اخیر توجه پژوهشگران و سیاست گذاران بخش کشاورزی را به خود جلب کرده است. این مقاله با هدف بررسی اثر تیمارهای بیولوژیک و کودهای زیستی بر رشد و عملکرد ذرت در شرایط کاهش مصرف نهاده های شیمیایی تدوین شده است. مرور مطالعات داخلی و خارجی نشان می دهد که تلقیح بذر یا ریزوسفر ذرت با باکتری های محرک رشد گیاه مانند Azotobacter، Azospirillum و نیز قارچ های میکوریزا، نه تنها موجب افزایش قابلیت دسترسی و جذب عناصر غذایی (به ویژه نیتروژن و فسفر) می شود، بلکه به بهبود شاخص های رشد رویشی، افزایش سطح کلروفیل برگ، ارتقای شاخص سطح برگ (LAI)، بهبود کارایی مصرف آب و در نهایت افزایش عملکرد دانه نیز کمک می کند. یافته ها حاکی از آن است که استفاده ترکیبی از کودهای زیستی و مقادیر کاهیده شده کودهای شیمیایی می تواند عملکردی مشابه یا حتی بالاتر از مصرف کامل کودهای شیمیایی به همراه داشته باشد. این امر به ویژه در شرایطی که هزینه بالای کودهای شیمیایی و نگرانی های محیط زیستی مطرح است، اهمیت بیشتری می یابد. افزون بر این، مصرف کودهای زیستی باعث بهبود ویژگی های بیولوژیک خاک، افزایش تنوع و تراکم میکروبی و بهبود فعالیت آنزیم های خاک گردیده و از این طریق سلامت و پایداری اکوسیستم های زراعی را تضمین می نماید. نتایج مرور پژوهش ها نشان می دهد که کودهای زیستی، ضمن کاهش وابستگی به نهاده های شیمیایی، می توانند نقشی کلیدی در تحقق کشاورزی پایدار و حفظ منابع طبیعی داشته باشند. بنابراین، توسعه مصرف کودهای زیستی و تیمارهای بیولوژیک به عنوان راهکاری نوین و کارآمد برای تولید پایدار ذرت در شرایط محدودیت نهاده های شیمیایی پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

ذرت ، کودهای زیستی ، تیمارهای بیولوژیک ، عملکرد دانه ، کشاورزی پایدار