"الزامات شیمیایی پساب های تصفیه شده برای استفاده ایمن در کشاورزی، جنگلداری و مرتعداری با رویکرد اکوهیدرولوژیکی پخش سیلاب"

در دهه های اخیر، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک جهان، کمبود منابع آبی باعث گسترش رویکرد استفاده از پساب های تصفیه شده برای تامین آب مورد نیاز بخش کشاورزی، جنگلداری و مرتعداری شده است. اگرچه این راهکار به عنوان روشی جایگزین برای کاهش فشار بر منابع آب سطحی و زیرزمینی مطرح است، اما بررسی ها نشان می دهد که بسیاری از پروژه های اجرا شده در کشورهای مختلف با چالش های زیست محیطی و سلامت محور جدی روبه رو شده اند. علت اصلی این وضعیت، فقدان تطابق کیفیت شیمیایی پساب با نیازها و ظرفیت های واقعی خاک، گیاه، دام و اکوسیستم است.این مقاله با هدف ارائه چارچوبی علمی و مستند برای ارزیابی و استانداردسازی شیمیایی پساب های تصفیه شده در کاربری های مختلف منابع طبیعی و کشاورزی، نگاشته شده است. در این راستا، از تجربه های موفق و ناموفق کشورهای اسرائیل، اسپانیا، استرالیا، تونس، چین، هند و ایالات متحده بهره گرفته شده و معیارهای کلیدی کیفی از جمله هدایت الکتریکی (EC)، نسبت جذب سدیم (SAR)، مقدار کل مواد جامد محلول (TDS)، شاخص های اکسیژن خواهی بیوشیمیایی و شیمیایی (BOD و COD)، pH، بار آلی، و غلظت یون های مضر (سدیم، کلر، بور، نیترات، آمونیوم) و فلزات سنگین (سرب، کادمیوم، آرسنیک، جیوه، کروم) تحلیل شده اند.همچنین استانداردهای بین المللی از جمله WHO (2006)، FAO (Ayers & Westcot, 1985)، USEPA (2012) و دستورالعمل های ISO 16075 با استانداردهای ملی ایران (ISIRI 1053، 11900 و 6116) مقایسه و تحلیل تطبیقی شده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که برخلاف تصور رایج، کاربری های مختلف (مانند زراعت، جنگل کاری، مرتعداری یا فضای سبز شهری) نیازمند سطح متفاوتی از کیفیت شیمیایی در پساب هستند و تعمیم یک الگوی یکنواخت، می تواند منجر به تخریب خاک، کاهش عملکرد گیاه، ورود آلاینده به زنجیره غذایی و تهدید سلامت انسان و دام شود.در بخش پایانی مقاله، چارچوبی نوآورانه برای ارزیابی و پایش کیفیت پساب ها در پروژه های پخش سیلاب ارائه می شود که مبتنی بر رویکرد اکوهیدرولوژیکی، سیستم های پایش هوشمند و اصول مدیریت تطبیقی است. این چارچوب می تواند به عنوان مبنایی برای طراحی دستورالعمل های اجرایی و سیاست گذاری دقیق در حوزه استفاده پایدار از پساب در منابع طبیعی و کشاورزی ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پساب تصفیه شده ، کیفیت شیمیایی آب ، پخش سیلاب ، کشاورزی پایدار ، جنگل کاری ، مرتعداری ، استانداردهای بین المللی