بررسی تطبیقی ​​رویکردهای سیاسی ماکیاولی و آموزه های اسلامی در رویارویی رستم و سهراب در شاهنامه فردوسی

پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی رویکردهای سیاسی نیکولو ماکیاولی و آموزه های اسلامی در مواجهه میان رستم و سهراب در شاهنامه فردوسی اختصاص دارد. نقطه محوری این تحلیل، تدبیر رستم در نبرد دوم با سهراب است که به طرح پرسش های بنیادین در خصوص نسبت میان اخلاق و سیاست در شرایط بحرانی رهنمون می شود. مقاله ابتدا با ارائه پیشینه ای مختصر از حکیم فردوسی و شاهنامه، به داستان رستم و سهراب به عنوان بستر اصلی پژوهش می پردازد. هدف اصلی این تحقیق، یافتن پاسخ به این پرسش هاست که آیا فریب سهراب توسط رستم از منظر ماکیاولی موجه پذیر بوده است. دیدگاه اخلاق گرایان با رویکرد سیاسی در قبال این رویداد چیست و از منظر الهیات اسلامی چه برداشتی از این واقعه قابل ارائه است. روش شناسی این مطالعه، مبتنی بر تحلیل اسناد و منابع کتابخانه ای است و با بررسی دیدگاه های مختلف در فلسفه سیاسی و اخلاق، به تحلیل واقعه کشته شدن سهراب با رویکرد واقع گرایانه می پردازد. در بخش یافته ها، ابیات کلیدی مرتبط با حمله رستم در نبرد با سهراب ارائه می شود. سپس، دیدگاه ماکیاولی تبیین می گردد که بقای حکومت و قدرت را غایت اصلی سیاست دانسته و آن را موجه گر تمامی ابزارها، حتی غیر اخلاقی، قلمداد می کند. در مقابل، آموزه های اسلامی، مستند به آیات قرآن کریم و سیره امام معصومین (علیهم السلام)، بر پیوند ناگسستنی سیاست و اخلاق تاکید ورزیده و بر عدالت، صداقت و پرهیز از فریب در حاکمیت اصرار دارند، با این نگرش که غایت حکومت اسلامی، سعادت متعالی انسان است. چهار نظریه محوری در رابطه اخلاق و سیاست (جدایی، تبعیت، دوگانی و پیوستگی) به تفصیل بررسی و عمل رستم در چارچوب هر یک تحلیل می گردد. در نهایت، از منظر ماکیاولی، اقدام رستم ضرورتی سیاسی بوده و فاقد بعد اخلاقی یا غیراخلاقی تلقی می شود. دیدگاه نسبی گرایی اخلاقی، این عمل را به دلیل حفظ منافع ملی موجه می داند. نظریه دوگانی، فریب رستم را در عرصه سیاست کلان، در راستای منافع ملی و قابل قبول ارزیابی می کند. اما دیدگاه اخلاق الهی اسلامی، ضمن تاکید بر وجوب دفاع از میهن، فریب را ذاتا ناپسند می شمارد و بر این باور است که غایت حکومت، سعادت اکثری و التزام کامل به اصول اخلاقی است، حتی در مواجهه با تضاد منافع دنیوی.

کلیدواژه ها:

سیاست ماکیاولی ، اخلاق اسلامی ، رستم و سهراب ، شاهنامه فردوسی ، اخلاق و سیاست ، حیله جنگی