اقتصاد سیاسی نفت در دولت های قبل و بعد از انقلاب در ایران و سهم آن در بودجه

وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت خام از ابتدای صدور آن یعنی 1335 آغاز و سهم 6 درصدی نفت از درآمد ملی در این سال، همواره روبه افزایش بوده به طوری که سهم نفت از درآمد ملی هیچگاه از 43 درصد قبل از انقلاب و 35 درصد بعد از انقلاب کمتر نبوده است. وابستگی درآمدهای دولت به فروش نفت نیز همواره وجود داشته است به طوری که در سالهای گذشته بیش از 70 درصد درآمدهای دولت و همچنین 80 درصد درآمد ارزی کشور از محل درآمد حاصل از نفت و گاز تامین شده است. اگر برنامه های عمرانی قبل و بعد از انقلاب را در نظر بگیریم این وابستگی در برنامه تجدید نظر شده پنجم (قبل از انقلاب) به 80 درصد از کل اعتبارات برنامه می رسد و در بعد از انقلاب نیز 61.3 درصد از اعتبارات برنامه اول و 50.6 درصد از کل اعتبارات برنامه دوم توسط بخش نفت تامین گردیده است.وابستگی اقتصاد کشور به نفت بر پارامترهای کلان اقتصادی از قبیل تولید ناخالص ملی، رشد اقتصادی، صادرات غیر نفتی، سرمایه گذاری، تورم، نقدینگی، مصرف بخش خصوصی، سیاست های پولی، سیاست های مالی و بخش های مختلف اقتصادی تاثیرگذار بوده است. لذا در این مطالعه که فاز اول از طرح اقتصاد بدون نفت می باشد به ادبیات و پیشینه موضوع پرداخته و ضمن اشاره اجمالی به مطالعات انجام شده در این خصوص، شرح خدمات فاز دوم طرح تعیین و تدوین گردیده است، در فاز دوم ضمن بررسی نقش نفت در ساختار ملی دولت به نقش نفت در ساختار ملی دولت به نقش نفت و تحولات قیمت آن در نوسانات ادوار تجاری ایران، پایه پولی و سرعت گردش پول، متغیرهای کلان اقتصادی از جمله مصرف، پس انداز، سرمایه گذاری فیزیکی و انسانی، تراز پرداخت ها، توزیع درآمد و فقر، رشد اقتصادی، اشتغال، تورم، نرخ ارز و ساختار تولید ملی پرداخته و پیامدهای حذف بخش نفت از اقتصاد ایران و زمینه های بحرانزای اقتصادی آن شناسایی و ارایه طریق می گردد

کلیدواژه ها:

وابستگی اقتصاد ، سهم نفت ، انقلاب ، تورم