ارزیابی چالش ها و فرصت های تحقق درآمدهای پایدار در شهرداری ماهدشت: راهکارهایی برای کاهش وابستگی به عوارض ساختمانی

شهرداری های ایران به عنوان اصلی ترین نهاد های خدمت رسان در سطح محلی، همواره با چالش های جدی در تامین مالی پایدار و کاهش وابستگی به درآمدهای ناپایدار، به ویژه «عوارض نوسازی و احداث بنا»، مواجه بوده اند. این وابستگی شدید، شهرداری ها را در معرض نوسانات بازار مسکن، رکودهای اقتصادی و تغییرات سیاست های ملی قرار داده و توانایی آن ها را برای ارائه خدمات باکیفیت و مستمر در بلندمدت تهدید می کند. شهر ماهدشت به عنوان یکی از شهرهای در حال توسعه در استان مرکزی، با توجه به رشد فیزیکی و جمعیتی، نیازمند الگوی مالی پایدار است تا بتواند پاسخگوی نیازهای زیرساختی و خدماتی شهروندان باشد. این پژوهش با هدف شناسایی، ارزیابی و اولویت بندی چالش ها و فرصت های تحقق درآمدهای پایدار در شهرداری ماهدشت و ارائه راهکارهای عملیاتی برای کاهش وابستگی به عوارض ساختمانی تدوین شده است. روش تحقیق در این مطالعه، ترکیبی (Mixed-Method) از رویکردهای کمی و کیفی به همراه روش تحلیلی-توصیفی و مقایسه ای است. در بخش کمی، داده های مالی شهرداری ماهدشت در بازه زمانی ۱۰ سال اخیر (۱۳۹۳ تا ۱۴۰۲) تحلیل شد تا سهم هر یک از ردیف های درآمدی در کل بودجه شهر مشخص گردد. همچنین، با استفاده از روش «تحلیل سلسله مراتبی فازی» (Fuzzy AHP)، معیارهای موفقیت در ایجاد درآمدهای پایدار وزن دهی و اولویت بندی شدند. در بخش کیفی، با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران ارشد شهرداری ماهدشت، کارشناسان برنامه و بودجه، نمایندگان مجلس و اساتید دانشگاه، موانع ساختاری، قانونی و اجرایی شناسایی شدند. همچنین، برای غنی سازی تحلیل، وضعیت درآمدی شهرداری ماهدشت با شهرداری های هم تراز در استان مرکزی (مانند اراک و خمین) مقایسه شد تا تجربیات موفق و شکست خورده استخراج گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بیش از ۶۰ درصد درآمدهای جاری و عمرانی شهرداری ماهدشت از محل عوارض ساختمانی تامین می شود که این میزان بسیار فراتر از حد استاندارد پایدار است. مهم ترین چالش های تحقق درآمدهای پایدار شامل ضعف در نظام های مالیاتی محلی، مقاومت اجتماعی نسبت به افزایش عوارض خدماتی، فقدان زیرساخت های داده ای دقیق برای ارزش گذاری املاک، و محدودیت های قانونی در مشارکت بخش خصوصی است. در مقابل، فرصت های بالقوه شامل توسعه عوارض نوسازی هدفمند، ایجاد درآمدهای پایدار از فضای شهری (تبلیغات، استراحتگاه ها)، واگذاری مدیریت پروژه های عمرانی به بخش خصوصی (BOT/PFI)، و بهره گیری از ظرفیت های گردشگری و صنعتی منطقه شناسایی شد. راهکارهای پیشنهادی در این پژوهش در سه سطح کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت دسته بندی شده اند. راهکارهای کوتاه مدت شامل اصلاح سیستم های برداشت عوارض و افزایش وصولی های مالیاتی است. راهکارهای میان مدت شامل تدوین «طرح جامع درآمدهای پایدار»، ایجاد صندوق های توسعه شهری و توسعه مشارکت های عمومی-خصوصی است. راهکارهای بلندمدت نیز بر اصلاح قوانین بالادستی، ایجاد نهادهای مالی نوین شهری و توسعه اقتصاد چرخشی تمرکز دارد. این پژوهش با ارائه یک مدل بومی سازی شده، می تواند به عنوان مرجعی برای مدیران شهری جهت اتخاذ تصمیمات استراتژیک در حوزه برنامه و بودجه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

درآمدهای پایدار ، شهرداری ماهدشت ، عوارض ساختمانی ، برنامه و بودجه ، مشارکت عمومی-خصوصی