نقد استبداد در طنز دهخدا

ادب سیاسی در عصر مشروطه، بیش از گذشته با نقد جریان های سیاسی در جامعه و حکومت ممزوج شده است. در این دوره با پیروزی جنبش مشروطه خواهی یکی از مهم ترین رویکردها به حکومت یعنی استبداد به صورتی عیان در اندیشه و عمل سیاسی مورد انتقاد قرار می گیرد. در این میان، ادب سیاسی اعم از شعر و نثر، در عرصه طنز نیز گسترش بسیار پیدا کرده و طنز این دوره به صورت بارزی با نقد بسیاری از جوانب سیاسی و اجتماعی گسترش یافت. در این میان میرزا علی اکبر خان دهخدا یکی از پیشروان ادب سیاسی در عصر مشروطه و از برجسته ترین طنزپردازان آن دوره است. نگاه او به مسائل مختلف اجتماعی و سیاسی در آن دوره، مبتنی بر نقد بی امان جنبه های منفی سیاست است و در این میان، به سبب مشروطه خواه بودن او، دهخدا در وجه سلبی اندیشه و نظرش به نقد استبداد پرداخته است. او سه رویکرد در ظنز خود نسبت به استبداد دارد. یکی نقد خود استبداد است به مثابه شیوه نادرست برای حکومت و اداره جامعه، دیگری نقد محمدعلی شاه به عنوان نماد استبداد و صاحب انواع رذیلت ها و دیگری که از دو تای اول و ادامه آن هاست یعنی نقد کارگزاران حکومت و ظلم و ستم ناشی از رفتار آن هاست.

کلیدواژه ها:

استبداد ، دهخدا ، طنز ، مشروطیت.