شناسایی ویژگی های ساختار فضایی و عملکردی مساجد تاریخی شهر اصفهان

پیکربندی فضایی و عملکردی مساجد تاریخی، بازتابی پایدار از منطق معماری اسلامی است که هندسه، رفتار آیینی و ساختار اجتماعی را در نظامی فضایی یکپارچه به هم پیوند می دهد. با وجود پژوهش های گسترده در حوزه معماری اسلامی، مطالعات اندکی به صورت نظام مند به بررسی تعامل میان نظم هندسی، ابعاد عملکردی و تجربه ادراکی در فضاهای مذهبی تاریخی پرداخته اند. این پژوهش با هدف شناسایی اصول سازمان دهنده ساختار فضایی و عملکردی مساجد تاریخی شهر اصفهان انجام شده است تا منطق درونی شکل گیری و ادراک فضا را تبیین کند. روش تحقیق از نوع آمیخته بوده و تحلیل تماتیک مصاحبه های نیمه ساخت یافته با ۱۰ نفر از خبرگان معماری اسلامی با تحلیل کمی داده های حاصل از ۳۰ پرسشنامه ساختاریافته تلفیق شده است. یافته ها نشان می دهد که مساجد تاریخی اصفهان از چارچوبی هندسی منسجم بر پایه شبکه های مدولار، سلسله مراتب فضایی و تمرکز بصری پیروی می کنند که موجب ارتقای خوانایی فضایی، آسایش روانی و انسجام اجتماعی کاربران می شود. همچنین، تنوع عملکردی و تعامل میان فضاهای باز و بسته، حس سرزندگی و جهت مندی قدسی را در تجربه کاربران تقویت می کند. نتایج بیانگر آن است که هندسه فضایی نه صرفا عنصری صوری، بلکه سازوکاری میانجی میان کالبد فیزیکی، رفتار اجتماعی و معناهای معنوی است. این یافته ها می تواند مبنایی نظری و عملی برای حفاظت میراث معماری اسلامی و طراحی مساجد معاصر مبتنی بر منطق فضایی اصیل فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

ساختار فضایی ، ساختار عملکردی ، معماری اسلامی ، حفاظت میراث ، طراحی مسجد ، اصفهان ، ادراک فضایی