اقتصاد و جامعه روستای مهرآباد زنجان در سال های پیش از مشروطیت؛ با تاملی بر اسناد موزه مهرانه

در ولایت خمسه (زنجان) به دلیل نفوذ طبقات و گروه های برجسته، روستاییان تا حدودی تحت سلطه قرار داشتند. این وضعیت در اراضی خالصه نمود بیشتری داشت. روستای مهرآباد در بلوک غنی بیگلو و مجاور اراضی شاهسون ها، متعلق به خاندان علمی موسوی، در اواخر عصر ناصری، با چالش های متعددی در زمینه مسائل روستایی مواجه بود. علی رغم اهمیت اقتصادی و جایگاه رفیع مهرآباد در دوره قاجار، وضعیت زندگی و شرایط اجتماعی مردمان این روستا و سایر مناطق زنجان تاکنون به طور جامع مورد بررسی قرار نگرفته است. پژوهش حاضر تلاش می کند تا به این پرسش پاسخ دهد که وضعیت اقتصادی و اجتماعی روستای مهرآباد در سال های پیش از مشروطه چگونه بوده و چه موانع و مشکلاتی فراروی آن قرار داشته است؟ فرضیه اصلی این پژوهش بر آن است که اهالی مهرآباد تنش چندانی با خاندان موسوی، به عنوان مالکان روستا، نداشته اند؛ اما با وجود زمین های دیم مناسب برای تولید غلات، با مشکلاتی نظیر خرابی آسیاب، نامناسب بودن و ناامنی راه های ارتباطی، و حملات شاهسون ها روبرو بوده اند. نحوه تقسیم آب و نظام جوقه نیز بر تنش ها و روابط اجتماعی اهالی مهرآباد اثرگذار بوده است. با این وجود، روستا از نظر قحطی و شیوع بیماری ها در وضعیت بحرانی قرار نداشته و مشکلات جاری، بقای روستا را به طور جدی تهدید نمی کرده است. این پژوهش با استفاده از روش مطالعه موردی، مبتنی بر اسناد خاندان موسوی (میرزایی) موجود در موزه مهرانه زنجان، و سایر منابع اصلی، با رویکردی توصیفی-تبیینی به بررسی موضوع می پردازد.

کلیدواژه ها:

مهرآباد ، خمسه (زنجان) ، دوره قاجار ، خاندان موسوی ، ملاعلی