واکاوی و شناسایی قابلیتهای حمایتی هوش مصنوعی برای افراد دارای اختلال طیف اوتیسم: یک مطالعه نظام مند

پیشرفت فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در سالیان اخیر موجب کاربرد موثر این فناوری ها در حیطه های گوناگون شده است. یکی از حوزه هایی که هوش مصنوعی در آن به شدت تاثیرگذار بوده، آموزش و یادگیری افراد با نیازهای ویژه است. قابلیت انطباق حاصل از مدل های ایجاد شده توسط هوش مصنوعی موجب شده که فناوری های مبتنی بر این مدل ها بتوانند با ویژگی ها و نیازهای افراد با نیازهای ویژه تطابق قابل قبولی پیدا کنند. در این بین، افراد دارای اختلال طیف اوتیسم نیز توانسته اند از قابلیت انطباق پذیری فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی بهره مند شده و در قیاس با فناوری های قبل از ظهور هوش مصنوعی، شاهد بهبود در رفع نیازهای خود در ابعاد گوناگون باشند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی و شناسایی قابلیتهای حمایتی هوش مصنوعی برای افراد دارای اختلال طیف اوتیسم به روش مطالعه نظام مند صورت گرفته است. در مرحله اول بعد از بررسی ادبیات پژوهش مرتبط با افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم، افراد Population) به تدوین پرسش پژوهش مبادرت گردید که بر اساس آن جمعیت موردمطالعه (PICO) و فناوری هوش مصنوعی، از طریق پروتکل پیکو Control group استفاده از فناوری هوش مصنوعی در راستای ایجاد اقدامات حمایتی؛ گروه کنترل Intervention) مبتلا به طیف اوتیسم؛ مداخله موردنظر بهبود میزان یادگیری و خودنظارتی و افزایش احساسات مثبت بعد از فرآیند یادگیری (Outcome) افرادی که به شیوه سنتی مورد آموزش قرار می گیرند؛ پیامد است که در نهایت امر پرسش پژوش بر اساس پروتکل مذکور به صورت واکاوی قابلیتهای حمایتی فناوری هوش مصنوعی برای افراد مبتلا به اختلال Emotional و Artificial Autism ASD، Special education Supportive education intelligence طیف اوتیسم شکل گرفت. در مرحله دوم کلیدواژه های مورد جستجو قرار گرفت که در PubMed و Scopus Google scholar Science direct Springer Web of Science در پایگاه های اطلاعاتی نظیر support نتیجه آن ۵۱ مقاله علمی یافت شد که در عنوان یا چکیده شامل کلیدواژه های عبارت جستجو .بودند که در نهایت ۲۱ تحقیق منطبق با ملاک های ورود انگلیسی بودن زبان پژوهش ها در دسترس بودن متن کامل، مقاله چاپ در نشریات معتبر و همچنین انتشار در بازه زمانی سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ ) جهت تحلیل عمیق تعیین گردید. در مرحله بعدی تجزیه و تحلیل مقالات مذکور به صورت مرور جامع جمع بندی کیفی و در نهایت نتیجه گیری انجام گردید برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی و تحلیل تماتیک استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد قابلیت های پشتیبان و حمایتی هوش مصنوعی برای افراد دارای اختلال طیف اوتیسم شامل ارتباطات و تعاملات اجتماعی؛ حمایت های عاطفی - احساسی و در نهایت حمایت های شناختی است. همچنین چالش هایی که استفاده از هوش مصنوعی در قالب اقدامات حمایتی مذکور در حوزه های مختلف با آن روبرو است نظیر سوگیری، سیستم دقت در ارائه مداخلات عدم قابل توضیح بودن عمده مدل های هوش مصنوعی به زبان انسان، مقرون به صرفه بودن و عدم رعایت حریم خصوصی نیز با توجه به حیطه های مذکور بررسی شده است. با توجه به یافته های پژوهش می توان پیشنهاد داد که سازمان آموزش و پرورش استثنایی نشستها و کارگاه هایی با هدف معرفی قابلیت فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی برای افراد با نیازهای ویژه در دستور کار خود قرار دهد و کارگروهی جهت بررسی و بومی سازی شیوه های استفاده از این فناوری در کشور عزیزمان تشکیل دهد.

کلیدواژه ها:

واکاوی حمایت ، شناختی ، حمایت عاطفی ، حمایت اجتماعی ، فناوری هوش مصنوعی ، اختلال طیف اوتیسم ، مرور نظام مند