سیر تطور نظریه برنامه ریزی مشارکتی در گردشگری

به دنبال انتقادهایی که از برنامه ریزی سنتی به عمل می آمد، اندک اندک از دهه ۱۹۷۰، نگاه جدیدی به برنامه ریزی پدیدار شد که اساسا به برنامه ریزی از بالا باور نداشت. در این رویکرد که عموما با نام برنامه ریزی مشارکتی از آن یاد می شود، علاوه بر مسائل فنی به محتوای برنامه از قبیل اینکه "برنامه برای چه کسانی طراحی می شود و نظر آنان در این مورد چیست؟" هم توجه می شود.گردشگری نیز به عنوان یکی از جنبه های نوین عصر حاضر، از ابتدای شکوفایی خود در اواسط سده پیشین، همواره عرصه ای نیازمند برنامه ریزی بوده است. در تحقیق توصیفی- تحلیلی حاضر تلاش شد تا با استفاده از ابزار مطالعه کتابخانه ای به شناسایی سیر تطور نظریه و فعل «برنامه‎ریزی مشارکتی» و «برنامه ریزی مشارکتی گردشگری» و نسبت این دو با یکدیگر پرداخته شود. بررسی روند تاریخی الگوهای حاکم بر تحولات نظری برنامه ریزی های گردشگری، حاکی از آن است که این تحولات برآمده از تجارب پیشین و در واقع پاسخی به ضرورت زمان و مکان های مختلف بوده است. همچنین این تحولات از تغییراتی که در بطن جریان اصلی نظریه های برنامه ریزی رخ داده است نیز دور نمانده و تقریبا به موازات و شانه به شانه همان تغییرات پیش رفته است. به این ترتیب پس از یک دوره برنامه ریزی کالبدی و مشاهده آثار منفی رشد لجام گسیخته؛ متاخرترین رویکرد نظری گردشگری نیز نظریه ی برنامه ریزی مشارکتی است که با قایل بودن به نگاهی از پایین به بالا و در مواردی نوین تر نگاهی شبکه ای، معتقد است که ذی نفعان بایستی در فرآیند تصمیم گیری برای موضوعاتی که با زندگی شان ارتباط مستقیم دارد مشارکت داده شوند. البته تجارب عملی این شیوه برنامه ریزی نیز در عمل اشکالات آن را از قبیل دشواری اجرا، هزینه بر و زمان بر بودن آشکار ساخت. اما با این وجود، وجوه اخلاقی و استدلال های فنی پشتیبان این شیوه برنامه ریزی، گویای ضرورت دست نکشیدن از تلاش برای اصلاح و ارتقای این شیوه برنامه ریزی هستند.

کلیدواژه ها:

نظریه برنامه ریزی ، برنامه ریزی مشارکتی ، گردشگری ، گفتگو