بررسی رابطه اختیار و تقدیر در هستی از منظر علامه طباطبایی

سال انتشار: 1398
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 79

فایل این مقاله در 22 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JPHT-16-3_008

تاریخ نمایه سازی: 5 شهریور 1402

چکیده مقاله:

باور به «اختیارمندی انسان از سویی؛ و حاکمیت قضا و قدر بر زندگی انسان از سوی دیگر» متعارض یا متناقض نما به نظر می رسد. لذا ظاهرا یا باید با حاکمیت ضرورت تقدیر، از قدرت اختیار آدمی چشم پوشی کنیم یا با در نظر گرفتن اراده برای انسان در عالم امکان، مخالف هرگونه ضرورتی در هستی شویم. برای رفع تعارض فوق، تبیین و تحلیل معنای تقدیر، ضرورت و قاعده مندی و ارتباط آن با بحث عالم امر و مسئله علم حق تعالی نسبت به افعال و اختیارات انسان از سویی؛ و معنای آزادی، اختیار و انتخاب آدمی نسبت به سعادت و شقاوت، و بررسی بحث طینت و سرشت انسان از سوی دیگر، ضروری به نظر می رسد و نقش اساسی در فهم و درک پرسش مذکور دارد. علامه طباطبایی با نگرش هستی شناسانه و انسان شناسانه اش، معتقد است که از یک منظر، آدمی در ظرف دنیا و عالم خلق، از روی اختیار مرتکب اعمال خیر یا شر شده و با حرکت جوهری نفس، هویت و شاکله خویش را رقم می زند و از منظر دیگر، خداوند در عالم امر که عالم ثبات و فعلیت محض است، به علم ازلی (علم فرازمانی و سرمدی) از قضا و حکم زندگی سعادت آمیز یا شقاوت آمیز انسان ها آگاه بوده، اما در تقدیر عالم، انسان را مختار مقدر کرده است. این سخن، به ظاهر تناقض آمیزمی آید، اما تلاش نگارنده در پژوهش حاضر بر آن است که با توجه به آثار علامه بزرگوار، این معضل را گشوده و تناقض ظاهری را رفع کند.

نویسندگان

محمدحسین مروی

دانشجوی دکتری گروه کلام اسلامی/ شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

حوران اکبرزاده

استادیار گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • ابراهیمی دینانی، غلامحسین (۱۳۹۶). اختیار در ضرورت هستی، تهران: موسسه ...
  • اکبریان، رضا (۱۳۸۶).حکمت متعالیه و تفکر فلسفی معاصر، تهران: بنیاد ...
  • خمینی، روح الله (۱۳۹۲). آداب الصلوه، چ بیست و یکم، ...
  • دوانی، جلال الدین محمد (۱۴۲۳ ق).سبع رسائل، تحقیق سید احمد ...
  • طباطبایی، محمد حسین (۱۴۲۴ ق).نهایه الحکمه، تصحیح عباسعلی زارعی سبزواری، ...
  • (۱۹۸۱). پاورقی اسفار، جلد ۱ و ۸، بیروت: دارالاحیاء التراث ...
  • (۱۳۸۴). بدایه الحکمه، شرح محمد حسین آخوندی، قم: نشر هاجر. ...
  • (۱۳۷۳). اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد ۶ مجموعه آثار ...
  • (۱۳۸۷الف). انسان از آغاز تا انجام، قم: بوستان کتاب. ...
  • (۱۳۸۷ب). رسائل توحیدی (رساله افعال الهی)، قم: بوستان کتاب. ...
  • (۱۳۸۷ج). بررسی های اسلامی، جلد ۲، قم: بوستان کتاب. ...
  • (۱۳۶۷). المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، جلد ۱۲، ...
  • غزالی (۱۹۹۰). تهافت الفلاسفه، بیروت: دارالمشرق ...
  • لاریجانی، سید صادق (۱۳۸۷). ترجمه و تعلیقات کتاب انسان از ...
  • ملاصدرای شیرازی، محمد (۱۹۸۱). اسفار اربعه، جلد ۲، بیروت: دارالاحیاء ...
  • (۱۳۸۲). شواهد الربوبیه، تصحیح جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب. ...
  • (۱۳۸۱).رساله سه اصل، تصحیح دکتر سید حسین نصر، تهران: بنیاد ...
  • نمایش کامل مراجع