تاثیر استفاده از جریانات زیرقشری در بهبود کیفیت خاک و کنترل فرسایش در اراضی دیم‌زار کم‌بازده

  • سال انتشار: 1399
  • محل انتشار: فصلنامه مهندسی و مدیریت آبخیز، دوره: 12، شماره: 4
  • کد COI اختصاصی: JR_JWEM-12-4_007
  • زبان مقاله: فارسی
  • تعداد مشاهده: 249
دانلود فایل این مقاله

نویسندگان

یحیی پرویزی

دانشیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

محمود عربخدری

دانشیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

مسیب حشمتی

دانشیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

محمد قیطوری

استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

چکیده

دیم‌زارهای شیب­دار و کم­بازده، کانون­های اصلی و بحرانی فرسایش و تخریب کیفیت خاک در دامنه­ها و دشت­سرهای زاگرس میانی هستند. مدیریت نادرست بهره­برداری در آن­ها منجر به تبعاتی نظیر کاهش پایداری و کیفیت تولید و معضلات زیست­محیطی شده است. به­علاوه، تنش رطوبتی پایان فصل رشد در این اراضی محدودیت اصلی برای ارتقاء بهره­وری آن­ها است. استفاده از آب­های زیرقشری برای بهره­برداری بهینه از این اراضی یکی از گزینه­هایی است که به‌دلیل شرایط توپوگرافی و زمین­شناسی، می­تواند در حل این دو معضل کلیدی این اراضی کمک کند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر استفاده از جریانات آب­ زیرقشری برای استفاده به­صورت آبیاری تکمیلی و کشت مو و بادام و یونجه در این دیم‌زارها در بهبود نفوذپذیری خاک و کنترل فرسایش و بهبود کیفیت خاک در حوزه آبخیز رزین استان کرمانشاه طرح­ریزی و اجراء شد. برای این­منظور، پس از انتخاب محدوده مورد ارزیابی و شاهد، ضمن حفر پروفیل و نمونه­برداری، برخی ویژگی­های فیزیکوشیمیایی کیفیت خاک نظیر بافت، وزن مخصوص ظاهری، درصد اشباع، آهک، اسیدیته، شوری، غلظت عناصر غذایی و ذخیره کربن آلی در آزمایشگاه و بر روی نمونه­های جمع­آوری­شده تعیین شد. همچنین، در محدوده طرح انتخاب­شده و شاهد ‌وضعیت تخریب و فرسایش خاک و نفوذپذیری خاک با دیسک پرمامتر با مطالعه میدانی، اندازه­گیری شد. نتایج ارزیابی نشان داد که شکل پنهان تخریب خاک که تحت عنوان آرمور شناخته می­شود، شسته شدن ذرات ریز از ماتریکس خاک و باقیماندن ذرات شن و سنگریزه، مهمترین شکل تخریب را تشکیل می­دهد. در درجه دوم فرسایش سطحی و به­ویژه فرسایش شیاری عامل اصلی هدررفت خاک است. در بلندمدت اصلاح کاربری یاد­شده، یعنی تغییر الگوی کشت و خاک­ورزی دیم به کشت مو و یونجه با آبیاری تکمیلی با استفاده از سامانه سد زیرزمینی و استحصال آب زیر­قشری قادر به حذف این اشکال از تخریب و هدررفت خاک از منطقه است. همچنین، این عملیات، شاخص نفوذپذیری خاک را 3/1 برابر کرده، فرسایش خاک را به میزان 56 /5 تن در هکتار کاهش داده است، همچنین  شاخص کیفیت خاک حدود 35 درصد ارتقاء یافته است.

کلیدواژه ها

اراضی شیب‌دار, تنش رطوبتی, سد زیرزمینی, فرسایش سطحی, نفوذپذیری

اطلاعات بیشتر در مورد COI

COI مخفف عبارت CIVILICA Object Identifier به معنی شناسه سیویلیکا برای اسناد است. COI کدی است که مطابق محل انتشار، به مقالات کنفرانسها و ژورنالهای داخل کشور به هنگام نمایه سازی بر روی پایگاه استنادی سیویلیکا اختصاص می یابد.

کد COI به مفهوم کد ملی اسناد نمایه شده در سیویلیکا است و کدی یکتا و ثابت است و به همین دلیل همواره قابلیت استناد و پیگیری دارد.